Για τα Αναφιώτικα έχουν γραφτεί πολλά μέχρι σήμερα και έχουν ακουστεί ακόμα περισσότερα. Κάποιες φορές μάλιστα οι ιστορικές μαρτυρίες φαντάζουν ανεπαρκείς να διαψεύσουν τους αστικούς μύθους ή να επιβεβαιώσουν την πραγματικότητα...

Μία από τις αναφορές που συνδέονται με τα Αναφιώτικα, αναφέρει πως όταν μπήκαν οι Γερμανοί στην Ελλάδα, ανέβηκαν στην Ακρόπολη. Όταν τους είδε ο στρατιώτης που φρουρούσε την ελληνική σημαία, και πριν εκείνοι προλάβουν να ανεβάσουν τη σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό, κατέβασε την ελληνική, τυλίχτηκε με αυτήν και πήδηξε από το βράχο στο κενό.

Η μικρή παραδοσιακή συνοικία της Πλάκας, η οποία βρίσκεται στους πρόποδες της Ακρόπολης δημιουργήθηκε από τους νησιώτες οικιστές, Δαμίγο και Σιγάλα από την Ανάφη. Ήταν οι πρώτοι που κατέφθασαν στην περιοχή και άρχισαν να χτίζουν τα σπίτια τους μέσα στη νύχτα, καταπατώντας παράνομα τη συγκεκριμένη έκταση γης με την ανοχή των αρχών της εποχής. Το παράδειγμα τους ακολούθησαν και άλλοι νησιώτες στη συνέχεια που είτε προέρχονταν από την Ανάφη -οι περισσότεροι- είτε από άλλα κυκλαδονήσια .

Ένα μεγάλο μέρος των Αναφιώτικων κατεδαφίστηκε στη δεκαετία του 1950 για τη διενέργεια ανασκαφών, ενώ όσα από τα σπίτια έχουν απομείνει χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα από το υπουργείο Πολιτισμού.

Ο Άλκης Ράφτης, ο παλιότερος απόγονος κατοίκου της Πλάκας, πρόεδρος του Θεάτρου «Δόρα Στράτου» και πανεπιστημιακός δάσκαλος, μιλάει για τα Αναφιώτικα και τη δική του Πλάκα. Μια γειτονιά, η οποία μπορεί να έχασε με το πέρασμα του χρόνου αρκετά από τα πρωτογενή χαρακτηριστικά της, για τον ίδιο όμως παραμένει η ωραιότερη γειτονιά της πόλης…

 

 

Για τα Αναφιώτικα έχουν γραφτεί πολλά μέχρι σήμερα και έχουν ακουστεί ακόμα περισσότερα. Κάποιες φορές μάλιστα οι ιστορικές μαρτυρίες φαντάζουν ανεπαρκείς να διαψεύσουν τους αστικούς μύθους ή να επιβεβαιώσουν την πραγματικότητα.   Μία από τις αναφορές που συνδέονται με τα Αναφιώτικα, αναφέρει πως όταν μπήκαν οι Γερμανοί στην Ελλάδα, ανέβηκαν στην Ακρόπολη. Όταν τους είδε ο στρατιώτης που φρουρούσε την ελληνική σημαία, και πριν εκείνοι προλάβουν να ανεβάσουν τη σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό, κατέβασε την ελληνική, τυλίχτηκε με αυτήν και πήδηξε από το βράχο στο κενό.

- Κύριε Ράφτη, το όνομα «Αναφιώτικα» έχει τη δική του ιστορία και συγκεκριμένα είναι συνδεδεμένη με το νησί της Ανάφης. Μιλήστε μας εάν θέλετε γι' αυτή την ιστορία...

«Τα Αναφιώτικα δημιουργήθηκαν από τους χτίστες που είχαν έρθει από την Ανάφη. Αν προσπαθούσαμε να οριοθετήσουμε τη συγκεκριμένη συνοικία, θα μπορούσαμε να πούμε κατά μία ερμηνεία, ότι ξεκινάει από την Ανδριανού και φτάνει έως του πρόποδες της Ακρόπολης με βάση τον γεωγραφικό ορισμό. Από την άλλη πλευρά σύμφωνα με τον αρχιτεκτονικό ορισμό, τα Αναφιώτικα είναι τα σπίτια που δεν είναι νεοκλασικά. Είναι δηλαδή αυτά τα οποία βασίστηκαν στη νησιωτική αρχιτεκτονική.

Πρόκειται για τη συνοικία, η οποία έχει εντελώς διαφορετική κουλτούρα και ιστορία από την υπόλοιπη Πλάκα.

Μία συνοικία χτισμένη με χαμηλά σπιτάκια, στα οποία δύσκολα – από πρακτικής απόψεως – μπορεί να κατοικήσει κανείς. Υπάγονται σε έναν ειδικό νόμο – όπως άλλωστε και η Πλάκα -, τον οποίο είχε δημιουργήσει ο Τρίτσης και θεωρούνται διατηρητέα μνημεία. Ωστόσο κάποιοι φρόντισαν να “ξεχειλώσουν’’ το νόμο. Ο κάθε υπουργός φρόντιζε να τροποποιεί τον υπάρχοντα νόμο κατά βούληση για να μπορεί να κάνει τα “δικά” του».

 

 

- Βλέποντας κανείς τα Αναφιώτικα και παρατηρώντας την αρχιτεκτονική τους, θα σκεφτεί ότι ίσως θα μπορούσε να βρίσκεται στις Κυκλάδες.

«Υπάρχει άμεση σχέση με τον τρόπο δόμησης και την αρχιτεκτονική των Κυκλάδων. Μπορεί να μην ήταν Αναφιώτες όλοι όσοι ήρθαν τότε, δεδομένου ότι προέρχονταν και από άλλα νησιά των Κυκλάδων, ωστόσο η αρχιτεκτονική έχει τα χαρακτηριστικά ενός κυκλαδίτικου οικισμού».

 

- Μου είπατε ότι είστε ένας από τους παλαιότερους Πλακιώτες. Θέλετε να μας πείτε κάποια πράγματα για την προσωπική σας διαδρομή; Πώς ήρθατε εδώ, πώς εγκατασταθήκατε;

«Ο προπάππους μου είχε εγκατασταθεί στην Πλάκα το 1862. Είχε φούρνο στην οδό Νορμάνου, ενώ αργότερα και ο παππούς μου είχε το δικό του φούρνο στην Ηφαίστου. Θυμάμαι ότι στα παιδικά μου χρόνια η Ηφαίστου ήταν γεμάτη σιδεράδες. Ήταν γεμάτη τσιγγάνους, οι οποίοι είχαν τα αμόνια και όταν περνούσε κάποιος, έβλεπε να πετάγονται σπίθες δίπλα του από το ασταμάτητο σφυροκόπημα.

Όσοι εργάζονταν στα σιδεράδικα – μια δουλειά αρκετά υποβαθμισμένη – πήγαιναν και αγόραζαν ένα καρβέλι ψωμί από το φούρνο του παππού μου. Στη συνέχεια το έκοβαν στη μέση, έβγαζαν την ψίχα με το κουτάλι ή με το χέρι και πήγαιναν στο μπακάλη να τους βάλει λάδι. Αφού πότιζε με λάδι αυτό το “κύπελλο” που δημιουργούσαν, έριχναν μέσα κρεμμύδι ή ό,τι άλλο έβρισκαν και στη συνέχεια το έτρωγαν. Κάτι σαν το σημερινό σάντουιτς».

 

- Δεν μεγαλώσατε στην Πλάκα, παρόλ’ αυτά ζείτε εδώ τα τελευταία χρόνια. Γιατί επιλέξατε να μείνετε εδώ;

«Κατοικώ τα τελευταία σαράντα χρόνια. Πρόκειται μια γειτονιά που έχει το δικό της χρώμα. Άλλωστε είμαι ρομαντικός και δεν θα μπορούσα να ζήσω σε άλλη γειτονιά παρά μόνο εκεί που μεγάλωσαν οι πρόγονοί μου. Δεν υπάρχει καλύτερη γειτονιά. Όταν βγαίνω όμως έξω από την Πλάκα, αισθάνομαι σαν να βρίσκομαι σε ξένη χώρα.

Αν βρεθεί κάποιος στα Αναφιώτικα το Σάββατο ή την Κυριακή, που δεν έχουν έρθει ακόμα οι τουρίστες, θα συναντήσει μία καταπληκτική γειτονιά. Θα νοιώσει ότι βρίσκεται σε έναν άλλο κόσμο. Θα ονειρευτεί».

 

- Εάν εγώ θέλω να βρω σπίτι και να μείνω στα Αναφιώτικα μπορώ; Πόσο εύκολο είναι κάτι τέτοιο;

«Θεωρητικά μπορείτε. Έχετε τη δυνατότητα να βρείτε κάποιο σπίτι που πωλείται και να το αγοράσετε. Αλλά μόλις πάτε να το βάψετε, θα χρειαστείτε άδεια. Εκτός και αν το κάνετε νύχτα, χωρίς να σας καταλάβει κανείς, όπως έκαναν και κάνουν οι περισσότεροι κάτοικοι έως και σήμερα».

 

- Είναι όλα τα σπίτια της συνοικίας κατοικημένα;

«Ναι. Τα περισσότερα κατοικούνται. Μπορεί να μην κατοικούνται όλα μόνιμα, καθότι κάποιοι μένουν αλλού και πηγαινοέρχονται, αλλά δεν θέλουν να τα αφήσουν. Τα κρατάνε για να διατηρήσουν την ιδιοκτησία τους. Δεν υπάρχει σπίτι εγκαταλειμμένο».

 

 

- Ποιο είναι το καθεστώς προστασίας που ισχύει για τα “αναφιώτικα” σπίτια;

«Η αρχαιολογική υπηρεσία τα προστατεύει, ενώ αρκετοί ιδιοκτήτες προσπαθούν την ίδια στιγμή να καταπατήσουν το νόμο και να τα ρημάξουν. Κάτι ανάλογο συνέβη και με την Πλάκα. Εάν διαβάσετε το νόμο που την προστατεύει, θα διαπιστώσετε ότι είναι αγνώριστη και εντελώς διαφορετική σε σχέση με αυτό που θα έπρεπε να είναι. Ο κάθε μαγαζάτορας λαδώνει για να αλλάξει τη χρήση γης. Η χρήση γης όμως δεν μπορεί να αλλάξει υπό κανονικές συνθήκες. Το ψαράδικο θα έπρεπε να παραμείνει ψαράδικο ή το μπακάλικο να παραμείνει μπακάλικο. Δεν μπορεί να έχει γεμίσει όλη η περιοχή με “τουριστάδικα”.

Είναι χαρακτηριστικό πως όταν γύρισα από το Παρίσι στην Πλάκα κατά τη δεκαετία του ’80, υπήρχαν δύο ή τρία ψαράδικα και επτά μπακάλικα, χασάπικα, καθώς και κουρείο. Ήταν γειτονιά. Τώρα δεν υπάρχει ούτε ένα».

 

 

- Ισχύει η ιστορία που περιγράφει ότι όταν ήρθαν για να χτίσουν τα ανάκτορα, ο βασιλιάς Όθωνας τους ζήτησε να διαλέξουν σε ποιο σημείο θα ήθελαν να εγκατασταθούν κι ότι εκείνοι διάλεξαν το βράχο της Ακρόπολης, καθώς τους θύμιζε το κάστρο της Ανάφης;

«Πολλές φορές οι φήμες είναι λανθασμένες. Και η συγκεκριμένη υπόθεση δεν επιβεβαιώνεται από πουθενά. Θα πρέπει να ελέγξει κάποιος τις πηγές και να δώσει απάντηση ως προς το εάν έγινε ακριβώς έτσι».

 

- Τα Αναφιώτικα κρατάνε ακόμα κάτι από το χθες ακόμα και τώρα; Μαζεύονται οι παρέες και ακούγεται η πλακιώτικη κιθάρα;

«Κιθάρα έχει να ακουστεί στην Πλάκα τα τελευταία τριάντα χρόνια. Θυμάμαι πως όταν ήμαστε φοιτητές πηγαίναμε στις ταβέρνες με την κιθάρα και τραγουδούσαμε.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι τραγουδιστές της Λυρικής Σκηνής έρχονταν στην ταβέρνα του Τσεκούρα και τραγουδούσαν. Ήταν μία από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές, κάτι που συνέβαινε κάθε εβδομάδα. Όταν όμως γκρεμίστηκε η ταβέρνα του Τσεκούρα σίγησε και η κιθάρα. Ήταν το τελευταίο ίχνος που είχε απομείνει από τις παρέες με τις κιθάρες».

 

- Κύριε Ράφτη, το όνομα «Αναφιώτικα» έχει τη δική του ιστορία και συγκεκριμένα είναι συνδεδεμένη με το νησί της Ανάφης. Μιλήστε μας εάν θέλετε γι' αυτή την ιστορία...  

«Τα Αναφιώτικα δημιουργήθηκαν από τους χτίστες που είχαν έρθει από την Ανάφη. Αν προσπαθούσαμε να οριοθετήσουμε τη συγκεκριμένη συνοικία, θα μπορούσαμε να πούμε κατά μία ερμηνεία, ότι ξεκινάει από την Ανδριανού και φτάνει έως του πρόποδες της Ακρόπολης με βάση τον γεωγραφικό ορισμό. Από την άλλη πλευρά σύμφωνα με τον αρχιτεκτονικό ορισμό, τα Αναφιώτικα είναι τα σπίτια που δεν είναι νεοκλασικά. Είναι δηλαδή αυτά τα οποία βασίστηκαν στη νησιωτική αρχιτεκτονική.   Πρόκειται για τη συνοικία, η οποία έχει εντελώς διαφορετική κουλτούρα και ιστορία από την υπόλοιπη Πλάκα.   Μία συνοικία χτισμένη με χαμηλά σπιτάκια, στα οποία δύσκολα – από πρακτικής απόψεως – μπορεί να κατοικήσει κανείς. Υπάγονται σε έναν ειδικό νόμο – όπως άλλωστε και η Πλάκα -, τον οποίο είχε δημιουργήσει ο Τρίτσης και θεωρούνται διατηρητέα μνημεία. Ωστόσο κάποιοι φρόντισαν να “ξεχειλώσουν’’ το νόμο. Ο κάθε υπουργός φρόντιζε να τροποποιεί τον υπάρχοντα νόμο κατά βούληση για να μπορεί να κάνει τα “δικά” του».

 

Πηγή